İçeriğe atla
Bilgi Merkezi/Makale
Makale

Siber Güvenlik Nedir? Türleri, Tehditler ve Temel Önlemler

Siber güvenlik; sistemleri, ağları ve veriyi saldırıya karşı korur. NIST'in altı işlevini, güncel tehditleri, temel önlemleri ve dayanıklılığı anlattık.

Oğuzhan Gerçek··7 dk okuma
Siber Güvenlik Nedir? Türleri, Tehditler ve Temel Önlemler

Kısa cevap: Siber güvenlik; bilgisayarların, ağların ve verinin saldırıya karşı korunması, saldırının tespit edilmesi ve ardından sistemlerin eski hâline getirilmesidir. NIST'in Siber Güvenlik Çerçevesi (CSF 2.0) bu işi altı işleve ayırır: Govern, Identify, Protect, Detect, Respond ve Recover. Bugünün başlıca tehditleri fidye yazılımı, oltalama (phishing), DDoS, tedarik zinciri saldırıları ve yamanmamış açıkların istismarı. Temel önlemler envanter, çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA), düzenli yama, saldırganın ulaşamayacağı yedek ve log izlemedir. Siber dayanıklılık ise saldırı başarılı olsa bile kritik işlerin sürmesini hedefler.

Siber güvenlik nedir?

NIST sözlüğündeki tanım, siber güvenliği bilgisayarlara, elektronik iletişim sistemlerine ve bunlardaki bilgiye zarar verilmesinin önlenmesi, bunların korunması ve eski hâline getirilmesi olarak açıklıyor; amaç erişilebilirliği, bütünlüğü, kimlik doğrulamayı, gizliliği ve inkâr edilemezliği güvenceye almak. 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu'nun tanımı da korumanın yanında saldırının tespitini, tepki ve alarm mekanizmalarının devreye alınmasını ve olay öncesi duruma dönülmesini sayıyor. Kısa tanımı sözlüğümüzde bulabilirsiniz.

Bilgi güvenliği ise bilginin biçimine bakmaz: IBM'in tarifiyle dijital dosyaların yanında kâğıt belgeleri ve fiziksel depolama araçlarını da korur; siber güvenlik ise dijital sistemlere ve onlardaki veriye odaklanır. Bilgi güvenliği yönetim sisteminin şartlarını ISO/IEC 27001:2022 belirler; belgelendirme sürecini ISO 27001 yazımızda anlattık.

NIST CSF 2.0 ve siber güvenliğin altı işlevi

NIST, Siber Güvenlik Çerçevesi'nin (Cybersecurity Framework, CSF) 2.0 sürümünü 26 Şubat 2024'te yayımladı. Kurumun duyurusuna göre bu, 2014'teki ilk sürümden beri yapılan ilk büyük güncelleme; çerçeve artık yalnızca kritik altyapıyı değil, bütün kurumları hedefliyor. CSF, siber güvenlik hedeflerini altı işlev altında topluyor:

  • Govern (yönetişim): Siber güvenlik risk yönetimi stratejisi, beklentiler ve politika belirlenir, duyurulur ve izlenir. 2.0 ile eklenen bu işlev, diğer beşinin nasıl uygulanacağına yön verir.
  • Identify (tanımlama): Kurumun mevcut siber güvenlik riskleri anlaşılır.
  • Protect (koruma): Bu riskleri yönetecek önlemler uygulanır.
  • Detect (tespit): Olası saldırılar ve ele geçirmeler bulunur, analiz edilir.
  • Respond (müdahale): Tespit edilen olaya karşı harekete geçilir.
  • Recover (kurtarma): Etkilenen varlıklar ve operasyonlar eski hâline getirilir.

CSF'ye göre bu işlevler sırayla değil, eş zamanlı yürütülmeli. Çerçeve sonucu tarif eder, o sonuca nasıl ulaşılacağını dayatmaz.

Siber güvenliğin türleri

Siber güvenlik, korunan katmana göre alt alanlara ayrılır:

  • Ağ güvenliği: IBM'e göre ağlara ve sistemlere yetkisiz erişimi önlemeye odaklanır. Firewall, segmentasyon ve zero trust gibi katmanlarını ağ güvenliği yazımızda anlattık.
  • Uç nokta (endpoint) güvenliği: Dizüstü bilgisayar, telefon ve sunucu gibi cihazları korur; ayrıntısı uç nokta güvenliği yazımızda.
  • Uygulama güvenliği: Yazılımdaki açıkları bulup kapatmayı hedefler. Web uygulamalarının önündeki katmanı WAF yazımızda ele aldık.
  • Bulut güvenliği: AWS'nin paylaşılan sorumluluk modelinde bulutun kendisini sağlayıcı korur; bulutta kurulanın güvenliği ise seçilen hizmete göre değişen ölçüde müşteriye düşer.
  • Kimlik güvenliği: Dijital kimlikleri ve onları yöneten sistemleri korur. Bu alanı kimlik yönetimi hizmetimizde ele alıyoruz.
  • Veri güvenliği: CSF 2.0'daki tanımıyla verinin gizliliğini, bütünlüğünü ve erişilebilirliğini kurumun risk stratejisine uygun biçimde korur.

Yaygın siber tehditler

Bugünkü tabloyu iki birincil rapor çiziyor: Verizon'un 22.000'i aşkın doğrulanmış veri ihlalini inceleyen 2026 Veri İhlali Araştırmaları Raporu (DBIR) ve 2025'te AB'de kayda geçen 8.257 olayı analiz eden ENISA Threat Landscape 2026.

  • Fidye yazılımı: NIST'in tanımıyla saldırganın veriyi şifreleyip erişimi geri vermek için ödeme istediği saldırı; çalınan veriyi yayımlamamak için ek ödeme de istenebilir. DBIR 2026'da fidye yazılımı ihlallerin %48'inde görüldü, mağdurların %69'u ödeme yapmadı.
  • Oltalama (phishing): NIST'in tarifiyle gerçek görünümlü ama sahte e-postalarla bilgi isteyen dijital sosyal mühendislik. DBIR 2026'da ihlallerin %16'sı oltalamayla başladı; ENISA'nın kayıtlarında sosyal mühendislik tekniklerinin %77,8'i oltalama.
  • DDoS: NIST'e göre çok sayıda makineden yürütülen hizmet engelleme saldırısı. ENISA'nın kayıtlarındaki olayların %51,3'ü düşük etkili DDoS saldırıları.
  • Tedarik zinciri saldırısı: Saldırganın, hedefin ürün ya da hizmet tedarik ağındaki bir açığı kullanması. DBIR 2026'da üçüncü tarafların karıştığı ihlaller bir yılda %60 artıp bütün ihlallerin %48'ine ulaştı.
  • Zafiyet istismarı: DBIR 2026'ya göre artık en yaygın ilk giriş yolu. İhlallerin %31'i bir açığın istismarıyla başladı; kimlik bilgisi kötüye kullanımı %13'e geriledi.

Fidye yazılımından kurtarmayı kurtarma planı yazımızda, tedarik zinciri kaynaklı bir vakanın KVKK boyutunu KVKK cezası yazımızda ele aldık.

Temel önlemler: nereden başlamalı?

Yaygın bir başlangıç listesi CIS Controls. Center for Internet Security'nin Haziran 2024'te yayımladığı v8.1, 18 kontrol ve 153 önlemden oluşuyor. CIS, ilk uygulama grubundaki (IG1) 56 önlemi temel siber hijyen olarak tanımlıyor. Öncelikli başlıklar şunlar:

  • Envanter: CIS'in ilk iki kontrolü kurumsal varlıkların ve yazılımların envanterine ayrılmış. Bilinmeyen bir sunucu ne yamanır ne izlenir.
  • MFA: CISA, fidye yazılımı rehberinde bütün hizmetlerde, özellikle e-posta, VPN ve kritik sistemlere erişen hesaplarda oltalamaya dayanıklı MFA öneriyor.
  • Yama: DBIR 2026'ya göre CISA'nın istismar edildiği bilinen açıklar kataloğundaki (KEV) kritik açıkların yalnızca %26'sı 2025'te tamamen kapatıldı; tam kapatmanın ortanca süresi 43 gün. Süreci yama yönetimi yazımızda anlattık.
  • Yedek: CISA, kritik verinin çevrimdışı ve şifreli yedeğini tutmayı ve bu yedeği bir felaket senaryosunda düzenli olarak sınamayı öneriyor. Yedekleme türleri yedekleme yazımızda.
  • Log ve izleme: Kayıtların nasıl toplandığını log yazımızda, uyarılara kimin baktığını SIEM ve SOC yazımızda anlattık.
  • Test: Açıkları zafiyet taraması bulur, istismar edilip edilemediklerini sızma testi gösterir.
  • Farkındalık: DBIR 2026'da ihlallerin %62'sinde insan unsuru var; CIS'in 14. kontrolü de güvenlik farkındalığı ve beceri eğitimine ayrılmış.

Siber dayanıklılık nedir?

Siber dayanıklılık (cyber resilience), saldırının bir gün başarılı olacağını varsayar ve o durumda kritik işlerin nasıl süreceğine bakar. NIST'in Aralık 2021 tarihli SP 800-160 Cilt 2 Rev. 1 yayını siber dayanıklılığı, siber kaynaklara dayanan sistemlerin olumsuz koşulları, saldırıları ve ele geçirilmeyi öngörme, bunlara dayanma, bunlardan kurtulma ve bunlara uyum sağlama yeteneği olarak tanımlıyor. Yayına göre yaklaşım, saldırganın savunmayı aşacağı ve sistemlerde uzun süre kalacağı varsayımına dayanıyor. Dört hedef şöyle:

  1. Öngörme: Olası bir olaya karşı hazırlıklı kalmak. CISA, bir olay müdahale planı hazırlanmasını, güncel tutulmasını ve düzenli tatbik edilmesini öneriyor.
  2. Dayanma: Saldırı sürerken temel işlevleri sürdürmek. Ağı bölümlere ayırmak, olayın yayılmasını zorlaştırır.
  3. Kurtulma: İşlevleri olay sırasında ve sonrasında geri getirmek. Saldırganın silemeyeceği, önceden sınanmış bir yedek bunun ön şartıdır.
  4. Uyum sağlama: Tehdit, teknoloji ve operasyon koşulları değiştikçe işlevleri ve onları destekleyen yetenekleri yeniden düzenlemek.

İş süreçlerinin kesintiye nasıl dayanacağını iş sürekliliği yazımızda, sistemlerin nasıl geri getirileceğini felaket kurtarma yazımızda anlattık.

Türkiye'de siber güvenlik mevzuatı

7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu, TBMM kayıtlarına göre 12 Mart 2025'te kabul edildi ve 19 Mart 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanun, siber uzayda faaliyet yürüten kamu kurumlarını, gerçek ve tüzel kişileri kapsıyor (md. 2). Bilişim sistemleriyle hizmet sunan ya da veri işleyenlerden, tespit ettikleri zafiyet ve siber olayları gecikmeksizin Siber Güvenlik Başkanlığına bildirmelerini istiyor (md. 7). Kritik altyapı sektörlerini ve diğer yükümlülükleri Siber Güvenlik Kanunu yazımızda anlattık; kişisel veri ihlallerinde bildirim hazırlığı için 72 saat yazımıza bakabilirsiniz. Tespit ve müdahale tarafını güvenlik operasyonları hizmetimizde ele alıyoruz.

Sık sorulan sorular

Siber güvenlik ne demek? Bilgisayarların, ağların ve verinin saldırıya karşı korunması, saldırının tespit edilmesi ve sistemlerin eski hâline getirilmesi demek.

Siber güvenlik ile bilgi güvenliği arasındaki fark nedir? Bilgi güvenliği, kâğıt belge dahil her biçimdeki bilgiyi korur. Siber güvenlik ise dijital sistemlere ve onlardaki veriye odaklanır.

Siber güvenliğin türleri nelerdir? Başlıca alanlar ağ, uç nokta (endpoint), uygulama, bulut, kimlik ve veri güvenliği.

En yaygın siber saldırılar nelerdir? Fidye yazılımı, oltalama, DDoS, tedarik zinciri saldırıları ve yamanmamış açıkların istismarı. Verizon DBIR 2026'ya göre veri ihlallerinde en yaygın ilk giriş yolu zafiyet istismarı.

Siber dayanıklılık nedir? Sistemlerin saldırıyı öngörme, saldırıya dayanma, toparlanma ve uyum sağlama yeteneği. Kavram, saldırının bir gün başarılı olacağını varsayar.

Kaynaklar