İçeriğe atla
Bilgi Merkezi/Makale
Makale

Bulut Sunucu Nedir? Nasıl Çalışır, Neye Göre Seçilir?

Bulut sunucu, sağlayıcının altyapısında kiralanan, kullandıkça ödenen sanal sunucudur. VPS'ten farkını, fiyat modellerini ve seçim ölçütlerini anlattık.

Oğuzhan Gerçek··6 dk okuma
Bulut Sunucu Nedir? Nasıl Çalışır, Neye Göre Seçilir?

Kısa cevap: Bulut sunucu (cloud server), bir bulut sağlayıcısının veri merkezinde çalışan ve internet üzerinden kiralanan sanal sunucudur. İşlemci (vCPU), bellek, disk ve ağ kapasitesini siz seçer, kullandığınız kadar ödersiniz. Donanımı sağlayıcı işletir; işletim sistemi ve üzerindeki yazılım sizde kalır. Doğru seçimi iş yükünün profili, verinin duracağı bölge, fiyatlandırma modeli ve sunucuyu kimin işleteceği belirler.

Bulut sunucu nedir?

AWS, EC2'de açılan her sunucuyu (instance) AWS bulutundaki sanal bir sunucu olarak tanımlıyor. Microsoft'a göre Azure sanal makineleri, fiziksel donanımı satın alıp bakımını yapmadan sanallaştırmanın esnekliğini veriyor. Google Cloud ise bir Compute Engine sunucusunun sanal makine de bare metal da olabileceğini yazıyor.

Bulut sunucu, IaaS modelinin temel parçası. NIST'in tanımıyla bu modelde kullanıcı altyapıyı yönetmez; işletim sistemini, depolamayı ve kurduğu uygulamaları ise kontrol eder. Bulutun hizmet modellerini bulut bilişim, sunucuyu sunucu, sanallaştırmayı sanal makine yazılarımızda anlattık; kısa tanımı da sözlüğümüzde var. Bulut sunucu public cloud'da da, tek bir kuruma ayrılmış bir özel bulutta da çalışabilir.

Bulut sunucu nasıl çalışır?

AWS'nin EC2 belgesine göre bulut sunucunun parçaları şunlar:

  • İmaj (AMI): İşletim sistemini ve ek yazılımı içeren hazır şablon.
  • Sunucu tipi (instance type): İşlemci, bellek, depolama ve ağ kapasitesinin belirli bir bileşimi.
  • Disk: Veriyi kalıcı tutan blok depolama (Amazon EBS). Bazı tiplerdeki geçici diskin (instance store) içeriği, sunucu durdurulunca silinir.
  • Ağ ve erişim: Sunucuya hangi port ve IP aralığından ulaşılacağını belirleyen sanal firewall (security group) ve oturum açmak için anahtar çifti.

Sunucu bir bölgede (region) açılır. AWS'ye göre her bölgede birbirinden yalıtılmış birkaç availability zone var; sunucuları birden fazla zone'a dağıtmak uygulamayı tek bir lokasyonun arızasından korur.

Fatura da parça parça çıkar. AWS'de durdurulan sunucunun işlem gücü ücreti alınmaz, ama EBS diskleri ve Elastic IP adresleri sunucunun durumundan bağımsız olarak faturaya girer. Azure'da işletim sisteminin içinden kapatılan makine donanımdaki yerini korur ve ücretlendirilmeye devam eder; işlem gücü ücreti ancak makine serbest bırakıldığında (deallocated) durur.

Sunucu aileleri ve vCPU

Sağlayıcılar sunucuları ailelere bölüyor. AWS'nin adlandırmasında c7gn.xlarge adının ilk harfi seriyi (c: işlem gücü için optimize), rakam nesli, sonraki harfler seçenekleri (g: AWS Graviton işlemci, n: ağ ve EBS için optimize), noktadan sonrası boyutu gösterir. Genel amaçlı seriler M, bellek için optimize seriler R harfiyle başlar. Azure ve Google Cloud da benzer biçimde genel amaçlı, işlem, bellek, depolama ve GPU gibi hızlandırıcılar için optimize aileler sunuyor.

vCPU her zaman fiziksel bir çekirdek anlamına gelmez. AWS'de eş zamanlı çoklu iş parçacığını (SMT) destekleyen tiplerde her iş parçacığı bir vCPU sayılıyor: m5.xlarge'da 2 çekirdek, 4 vCPU olarak görünüyor. Google Cloud'un N4A serisinde ise bir vCPU tam bir fiziksel çekirdeğe karşılık geliyor. Fiziksel sunucudan taşınan iş yükü boyutlandırılırken bu fark hesaba katılmalı.

Fiziksel sunucu, VPS ve paylaşımlı hosting'den farkı

AWS'nin anlatımıyla barındırma seçenekleri bir yelpaze oluşturur:

  • Paylaşımlı hosting: Siteler aynı fiziksel sunucuyu paylaşır ve kaynaklar için yarışır; komşu sitelerin yükü sizin performansınızı etkileyebilir.
  • VPS: Fiziksel sunucunun bir payını kullanan ve o paydaki kaynakları size ayıran sanal sunucu.
  • Adanmış (dedicated) sunucu: Fiziksel donanımın tamamını kiralarsınız.

VPS ile bulut sunucunun farkı teknolojide değil, hizmetin işleyişinde. AWS'nin karar rehberine göre VPS ürünü Lightsail sabit aylık fiyat ve yedi sunucu tipiyle geliyor; EC2'de ise kullandıkça ya da taahhütle ödenen fiyat, yüzlerce sunucu tipi ve gelişmiş ağ seçenekleri var. Bulut sağlayıcıları fiziksel sunucu da kiralıyor: AWS'nin Dedicated Host seçeneği tamamen size ayrılmış bir sunucu sağlar ve soket ya da çekirdek başına lisanslanan Windows Server, SQL Server gibi mevcut lisanslarınızı kullanmanıza izin verir.

Fiyatlandırma modelleri: on-demand, taahhütlü ve spot

Fiyatlar sık değiştiği için rakam değil, model anlatıyoruz:

  • On-demand: Taahhüt ve peşin ödeme yok. AWS, işletim sistemine göre saatlik ya da saniye bazında (en az 60 saniye) faturalıyor; Azure kısmi saatlerde yalnızca kullanılan dakikaları ücretlendiriyor.
  • Taahhütlü: 1 ya da 3 yıllık taahhüt karşılığında indirim; AWS'de Savings Plans ve Reserved Instances, Azure'da rezervasyon. Taahhüt bir fatura indirimidir: AWS'de Reserved Instance'ın uygulandığı sunucu silinse bile ödeme süre sonuna kadar sürer.
  • Spot: Sağlayıcının boşta kalan kapasitesi, on-demand fiyatın altında. Sağlayıcı kapasiteyi geri istediğinde sunucu kesilir; AWS iki dakika, Azure 30 saniye önceden haber veriyor ve Azure bu makineler için SLA vermiyor. Toplu işler, analiz ve test gibi kesintiye dayanıklı işlere uygun.

Sunucu saati faturanın tamamı değil: disk, IP adresi ve veri transferi ayrı kalemler. Kullandıkça ödeme ile peşin yatırım arasındaki dengeyi CAPEX ve OPEX yazımızda ele aldık.

Bulut sunucu seçerken nelere bakılmalı?

  • İş yükü profili: Darboğaz işlemci mi, bellek mi, disk mi? Azure, bellek için optimize boyutları ilişkisel veri tabanı sunucularına öneriyor. Sabit yük taahhüde, dalgalı yük on-demand fiyata, kesintiye dayanıklı iş spot kapasiteye uyar.
  • Ölçekleme: Sunucu tipini büyütmek için AWS'de sunucuyu durdurmak gerekir. Durdurmadan kapasite eklemenin yolu, Auto Scaling ile sunucu sayısını artırmak ve trafiği bir load balancer üzerinden dağıtmak.
  • Bölge ve veri yerleşimi: AWS, bölgeyi müşterilere yakınlığa ya da hukuki gerekliliklere göre seçmeyi öneriyor. Sunucu kişisel veri işleyecekse bu aynı zamanda bir KVKK kararıdır; aktarım şartlarını KVKK yazımızda anlattık.
  • Erişilebilirlik: EC2 SLA'sı tek sunucuya %99,5, aynı bölgede en az iki zone'a dağıtılmış kuruluma %99,99 taahhüt ediyor. SLA'nın nasıl okunacağını uptime yazımızda anlattık.
  • Yedekleme: AWS, EBS verisini zone içinde birden fazla sunucuya kopyalıyor; ama bu kopya yanlışlıkla silinen veriyi geri getirmez, çünkü silme işlemi de her kopyaya aktarılır. Snapshot ve sınanmış bir yedek gerekir; bölgeler arası kopya da kendiliğinden oluşmaz. Ayrıntısı yedekleme ve felaket kurtarma yazılarımızda.
  • İşletim ve destek: Microsoft'un belirttiği gibi bulutta da yapılandırma, yama ve yazılım kurulumu sizin işiniz. İzleme, yedek testi ve olay müdahalesini kimin yapacağı, sağlayıcı desteğinin kapsamıyla birlikte baştan belli olmalı. Bu işi devretmenin yollarını yönetilen bulut hizmetleri ve altyapı yönetimi sayfalarımızda anlattık.

Sık sorulan sorular

Bulut sunucu ne demek? Bir sağlayıcının altyapısında çalışan, internet üzerinden kiralanan ve kullanıldığı kadar ödenen sanal sunucu demek. İngilizcesi cloud server.

Bulut sunucu ne işe yarar? Web sitesi, uygulama, veri tabanı ve test sistemi gibi sunucuda çalışan işleri donanım almadan çalıştırmaya yarar. Kapasite ihtiyaca göre değiştirilebilir.

Bulut sunucu ile VPS arasındaki fark nedir? İkisi de sanal sunucu olabilir; fark hizmetin işleyişinde. AWS'nin VPS ürünü Lightsail sabit aylık fiyatla gelirken EC2'de yüzlerce sunucu tipi, kullanım bazlı ücret ve otomatik ölçekleme var.

Bulut sunucu kiralama nasıl ücretlendirilir? Üç model var: taahhütsüz on-demand, 1 ya da 3 yıllık taahhütle indirimli fiyat ve kesintiye açık spot kapasite. Disk, IP adresi ve veri transferi ayrıca ücretlendirilir.

Bulut sunucu kapatılınca ücret durur mu? İşlem gücü ücreti durur, ama diskler ve sabit IP adresleri faturalanmaya devam eder. Azure'da makine işletim sisteminin içinden kapatılırsa işlem gücü ücreti de sürer; makinenin serbest bırakılması gerekir.

Kaynaklar