İçeriğe atla
Bilgi Merkezi/Makale
Makale

IaaS Nedir? IaaS, PaaS ve SaaS Arasındaki Fark

IaaS modelinde sunucu, depolama ve ağ hizmet olarak gelir; işletim sistemi ve üstü sizde kalır. PaaS ve SaaS ile farkını ve sorumluluk paylaşımını anlattık.

Oğuzhan Gerçek··6 dk okuma
IaaS Nedir? IaaS, PaaS ve SaaS Arasındaki Fark

Kısa cevap: IaaS (Infrastructure as a Service, hizmet olarak altyapı), sunucu, depolama ve ağ gibi temel altyapı kaynaklarının bir sağlayıcıdan hizmet olarak alınmasıdır. Donanım satın almıyor, kullandığınız kadar ödüyorsunuz; işletim sistemi, uygulamalar ve veri ise sizin sorumluluğunuzda kalıyor. PaaS modelinde platformu, SaaS modelinde uygulamanın kendisini de sağlayıcı işletiyor. Üçü arasındaki asıl fark, sorumluluğun nerede el değiştirdiği.

IaaS nedir?

Bulut bilişimin bugün de kullanılan tanımı, ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsünün (NIST) 2011'de yayımladığı SP 800-145 belgesinde. NIST'e göre IaaS, kullanıcıya işlem gücü, depolama, ağ ve diğer temel kaynakları kendisinin açabileceği biçimde sunuyor. Kullanıcı bu kaynakların üzerinde işletim sistemi dahil istediği yazılımı çalıştırıyor; altındaki fiziksel altyapıyı yönetmiyor ama işletim sistemini, depolamayı ve kurduğu uygulamaları kontrol ediyor.

Pratikte bir IaaS hizmeti şu yapı taşlarından oluşur:

  • Sanal sunucu: İşlemci, bellek ve disk kapasitesi seçilerek açılan sanal makine.
  • Depolama: Sunucuya disk olarak bağlanan blok depolama ve yedek ya da arşiv için nesne depolama.
  • Ağ: Sanal ağlar, güvenlik duvarı kuralları, yük dengeleyici ve dış dünyaya bağlantı.

NIST, bir hizmetin bulut sayılması için beş özellik arıyor: kullanıcının kaynağı kendisinin açabilmesi, ağ üzerinden erişim, kaynakların birçok kullanıcı için havuzda tutulması, hızlı esneklik ve kullanımın ölçülmesi. Bir sağlayıcının veri merkezinde kiralanan fiziksel sunucu bu yüzden tek başına IaaS değil; IaaS modelini klasik barındırmadan (hosting) ayıran şey bu beş özellik.

IaaS, PaaS ve SaaS arasındaki fark

Üç model aynı merdivenin basamakları gibi düşünülebilir. Her basamakta sağlayıcı bir katmanı daha üstleniyor:

  • IaaS: Sağlayıcı donanımı, sanallaştırma katmanını ve ağı işletiyor. İşletim sistemi, ara katman yazılımları, uygulama ve veri sizde. Örnek: sanal sunucu, blok ve nesne depolama.
  • PaaS (Platform as a Service): Sağlayıcı işletim sistemini ve uygulamanın çalıştığı platformu da işletiyor. Siz yalnızca kendi uygulamanızı ve verinizi getiriyorsunuz. Örnek: yönetilen veritabanı (DBaaS) ve uygulama platformları.
  • SaaS (Software as a Service): Uygulamanın kendisi hizmet olarak geliyor. Size kalan, kullanıcı ayarları ve verinin kendisi. Örnek: e-posta, CRM, ofis uygulamaları. Ayrıntısı SaaS yazımızda.

Seçim bir teknoloji tercihinden çok bir kontrol tercihi. IaaS modelinde işletim sistemi sürümünden yama takvimine kadar her kararı siz veriyorsunuz; SaaS modelinde bu kararların çoğu sağlayıcının. Kontrol arttıkça işletim yükü de artıyor.

Paylaşılan sorumluluk modeli: kim neyden sorumlu?

Bulut sağlayıcıları sorumluluğun nasıl paylaşıldığını açıkça yazıyor. AWS, paylaşılan sorumluluk modelini şöyle özetliyor: sağlayıcı bulutun kendisini, müşteri ise bulutun içine koyduğunu korur. IaaS sınıfındaki sanal sunucularda işletim sisteminin yamalanması ve güvenlik yapılandırması müşterinin işi.

Microsoft'un tablosu da aynı mantıkta: IaaS modelinden PaaS modeline, oradan SaaS modeline geçtikçe sağlayıcının payı büyüyor. Ama bir kısım sorumluluk hiçbir modelde el değiştirmiyor: veri, uç cihazlar, kullanıcı hesapları ve erişim yönetimi her durumda müşteride.

Bunun pratik anlamı şu: sağlayıcının veri merkezi ne kadar iyi korunursa korunsun, yaması yapılmamış bir sunucu ya da gereğinden geniş yetki verilmiş bir hesap sizin katmanınızdaki bir açık. IaaS sözleşmesi imzalarken "hangi işi kim yapıyor" listesinin yazılı olması bu yüzden önemli.

IaaS ne zaman mantıklı?

IaaS her iş yükü için doğru cevap değil. Karşılığını en iyi verdiği durumlar:

  • Değişken talep: Kampanya dönemlerinde ya da ay sonunda kat kat artan yükler. Kapasiteyi gerektiği kadar açıp kapatmak, en yüksek yüke göre donanım almaktan ucuz.
  • Hızlı başlangıç: Test ve geliştirme sistemleri, kısa ömürlü projeler. Donanım siparişi haftalar sürerken sanal sunucu dakikalar içinde açılıyor.
  • Donanım döngüsünden çıkmak: Sunucu yenileme, garanti takibi ve yedek parça işini sağlayıcıya bırakmak.

Daha az mantıklı olduğu durum ise sabit, öngörülebilir ve yüksek kaynak tüketen iş yükleri. Bunlar kendi donanımınızda ya da kolokasyonda çoğu zaman daha ucuza geliyor. Bir de kullanılmayan kapasite meselesi var: Flexera'nın 2026 raporunda kurumlar IaaS ve PaaS harcamalarının %29'unun boşa gittiğini tahmin ediyor ve bu oran beş yıl sonra ilk kez yükseldi. Faturanın nasıl kontrol altına alınacağını FinOps yazımızda anlattık.

IaaS pazarı ne kadar büyük?

Gartner'ın 10 Ağustos 2026 tahminine göre dünya genelinde IaaS harcaması 2026'da %29,3 artarak 287,3 milyar dolara ulaşacak; 2025'te bu rakam 222,2 milyar dolardı. Büyümenin yaklaşık üçte biri yapay zekâ için optimize edilmiş altyapıdan geliyor: bu kalem %96,4 büyüyerek 42,3 milyar dolara çıkıyor.

IaaS, bulut harcamasının en büyük parçası değil. IDC'nin Mart 2026 tahminine göre public cloud harcaması 2026'da 1 trilyon doları geçiyor ve bunun yarısından fazlası SaaS.

Türkiye'de IaaS seçerken veri yerelliği

Türkiye'de bir IaaS kararının bir de hukuki tarafı var. Sanal sunucunuz yurt dışındaki bir bölgede çalışıyorsa, üzerindeki kişisel veriler yurt dışına aktarılmış sayılıyor ve KVKK'nın 1 Haziran 2024'te değişen 9. maddesindeki şartlar devreye giriyor. Ayrıntısını KVKK ve yurt dışına aktarım yazımızda bulabilirsiniz.

Bankalar için kurallar daha sıkı: BDDK düzenlemesi bulut hizmetini dış hizmet sayıyor ve kullanılabilecek bulut modellerini sınırlıyor; BDDK yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık. Bu ihtiyaç dünya genelinde de büyüyor: Gartner, egemen bulut IaaS harcamasının 2026'da %35,6 artışla 80,4 milyar dolara çıkacağını öngörüyor. Konunun kontrol düzlemi boyutunu egemen bulut yazımızda anlattık.

IaaS ile yönetilen bulut arasındaki fark

IaaS modelinde kaynağı alıyorsunuz, işletim sizde kalıyor. Sunucuyu kim izleyecek, yamayı kim yapacak, yedekten geri dönülebildiğini kim test edecek, gece 03.00'te disk dolduğunda kim müdahale edecek? Bu soruların cevabı IaaS sözleşmesinde yok.

Yönetilen bulut bu boşluğu dolduruyor: altyapı kaynağının üstüne işletim sisteminin ve çevresindeki işlerin işletimi ekleniyor. İzleme, yama, yedekleme ve olay müdahalesi sağlayıcıya geçiyor; sorumluluğun nerede bittiği yine sözleşmede yazılı oluyor. 7/24 altyapı nöbetini kendi ekibiyle tutamayan kurumlar için yalnızca IaaS almak ile tam bir operasyon ekibi kurmak arasındaki orta yol bu.

Sık sorulan sorular

IaaS ne demek? Infrastructure as a Service, yani hizmet olarak altyapı demek: sunucu, depolama ve ağ kaynaklarının satın alınmak yerine bir sağlayıcıdan kullanım bazında alınması.

IaaS örnekleri nelerdir? Sanal sunucular, blok ve nesne depolama, sanal ağlar ve yük dengeleyiciler en tipik örnekler. AWS EC2, Azure Virtual Machines ve Google Compute Engine bilinen örnekler; Türkiye'deki veri merkezlerinden verilen sanal sunucu hizmetleri de aynı modelde.

PaaS ile IaaS arasındaki fark nedir? IaaS modelinde işletim sistemi ve üstü sizin sorumluluğunuzda. PaaS modelinde işletim sistemini ve çalışma platformunu da sağlayıcı yönetiyor; siz yalnızca uygulamanızı ve verinizi getiriyorsunuz.

SaaS nedir? SaaS (Software as a Service), uygulamanın kurulum gerektirmeden internet üzerinden hizmet olarak kullanılmasıdır. E-posta, CRM ve ofis uygulamaları en yaygın örnekler.

IaaS güvenli mi? Altyapı katmanının güvenliği sağlayıcıda; işletim sistemi, erişim yönetimi, yapılandırma ve veri sizde. Bu yüzden güvenlik, sağlayıcının altyapısı kadar sizin katmanınızın nasıl işletildiğine de bağlı.

Bulut sunucu bir IaaS hizmeti midir? Evet. Bulut sunucu, bu modelin en bilinen örneği: işlemci, bellek ve disk kapasitesini seçip açtığınız, kullandığınız kadar ödediğiniz sanal sunucu.

Kaynaklar