İçeriğe atla
Bilgi Merkezi/Makale
Makale

AI Agent Nedir? Agentic AI ve Yapay Zekâ Ajanları

Yapay zekâ ajanının nasıl çalıştığını, sohbet botundan farkını, araç kullanımını, AI tarayıcıların risklerini ve ajanları güvenle işletmeyi anlattık.

Oğuzhan Gerçek··8 dk okuma
AI Agent Nedir? Agentic AI ve Yapay Zekâ Ajanları

Kısa cevap: Yapay zekâ ajanı (AI agent), kullanıcının verdiği bir hedefi onun adına adım adım yerine getiren yazılım sistemidir; büyük dil modelini araçlar, hafıza ve planlamayla birleştirir. Sohbet botu metin üretir, ajan ise araç çağırır, dış veriye erişir ve birden fazla adımda karar verir. Agentic AI, bu ajanlarla bir hedefe sınırlı gözetimle ulaşan sistemlerin genel adıdır. Araç çağrısını model değil uygulama yürütür; yetki ve onay denetimi de bu yüzden uygulamada kurulur. Başlıca risk, ajanın bir sayfaya ya da e-postaya gizlenmiş talimata uyup yetkisini istenmeyen bir işlemde kullanmasıdır.

AI agent nedir?

Google Cloud'un tanımıyla yapay zekâ ajanları, kullanıcılar adına hedef izleyen ve görev tamamlayan yazılım sistemleridir; akıl yürütür, plan yapar, hafıza kullanır ve belli bir özerklikle karar verirler. AWS'ye göre hedefi insan koyar, gereken eylemleri ajan seçer. Microsoft'un Agent Framework belgesinde ajan, girdiyi LLM ile işleyen, araçları ve MCP sunucularını çağıran ve cevap üreten bileşendir.

Ajanın karar veren parçası çoğu zaman bir büyük dil modeli; modelin nasıl çalıştığını o yazıda anlattık. Yapay zekânın genel çerçevesi yapay zekâ yazımızda, kısa tanımı sözlüğümüzde var.

Agentic AI nedir?

IBM'e göre agentic AI, belirli bir hedefi sınırlı gözetimle gerçekleştirebilen yapay zekâ sistemidir. Google Cloud'un benzetmesinde ajanlar agentic AI'ın yapı taşları, agentic AI ise onların koordineli kullanımı.

Anthropic'in Aralık 2024 tarihli Building effective agents yazısı iki yapıyı ayırıyor:

  • İş akışı (workflow): LLM ve araçlar önceden yazılmış kod yollarıyla yönetilir.
  • Ajan: LLM kendi sürecini ve araç kullanımını dinamik olarak yönlendirir.

Yazıya göre ajan sistemleri daha iyi görev performansı için gecikme ve maliyetten ödün verir; önerilen yol, en basit çözümle başlamak. Microsoft'un uyarısı da benzer: görevi bir fonksiyon çözüyorsa ajan kullanmayın.

Ajan, sohbet botu ve asistan arasındaki fark

Google Cloud üçünü özerklik derecesine göre sıralıyor:

  • Bot: En az özerk olanı; çoğunlukla önceden programlanmış kurallara uyar.
  • Yapay zekâ asistanı: Kullanıcıyla doğrudan çalışır, onun gözetiminde akıl yürütüp eylem yapar.
  • Ajan: En özerk olanı; hedefe ulaşmak için bağımsız karar verir.

Microsoft Foundry belgesi farkı tek cümlede topluyor: yalnızca metin üreten basit bir sohbet botunun aksine ajan araç çağırır, dış veriye erişir ve birden fazla adımda karar verir. IBM de araç, hafıza ve akıl yürütme yeteneği olmayan sohbet botlarını ajan saymıyor.

Yapay zekâ ajanı nasıl çalışır?

Sağlayıcıların tool use ya da function calling dediği araç kullanımı, OpenAI'ın anlatımıyla beş adımda işler:

  1. Uygulama, modele çağırabileceği araçların tanımıyla istek gönderir.
  2. Model bir araç çağrısı döndürür.
  3. Uygulama, çağrıdaki girdiyle kendi kodunu çalıştırır.
  4. Aracın çıktısı ikinci bir istekle modele gider.
  5. Model son cevabı ya da yeni araç çağrılarını üretir.

Google'ın Gemini belgesinin vurguladığı gibi model fonksiyonu kendisi çalıştırmaz. AWS'ye göre ajan yeteneklerini dış yazılımlara, API'lere ya da cihazlara bağlanarak genişletir; terimin kısa tanımı sözlüğümüzde var. Bu bağlantıyı standartlaştıran protokollerden biri MCP (Model Context Protocol): belgelerine göre istemci, sunucudaki araçları çalışma anında listeleyip çağırır (MCP yazımız).

Ajan bu adımları bir döngüde tekrarlar. 2022 tarihli ReAct makalesi akıl yürütme izleriyle eylemleri iç içe üretmeyi önerdi; IBM bu döngüye Think-Act-Observe (düşün, yap, gözle) diyor. Anthropic'e göre ajan her adımda araç sonuçları gibi çevreden gerçek bilgi almalı, kontrol noktalarında insana dönebilmeli ve en fazla yineleme sayısı gibi durma koşullarıyla sınırlanmalı.

Bağlam, hafıza ve insan onayı

Anthropic bağlam mühendisliği yazısında bağlamı, getirisi giderek azalan sınırlı bir kaynak sayıyor: token arttıkça model bağlamdaki bilgiyi daha az doğru hatırlıyor. Uzun işler için üç yol öneriyor: sohbeti özetlemek (compaction), bağlam penceresinin dışında not tutmak ve odaklı işleri temiz bağlamlı alt ajanlara vermek. AWS'nin tarifinde hafıza modülü bilgiyi etkileşimler, oturumlar ya da görevler arasında saklar.

İnsan onayı tasarımın parçasıdır. IBM, etkisi yüksek eylemlerden önce insan onayını, eylem dizisini kesebilme imkânını ve kullanıcının görebileceği bir eylem kaydını öneriyor.

Çok ajanlı sistemler

Google Cloud'a göre çok ajanlı sistemde birden fazla ajan ortak ya da ayrı hedefler için iş birliği yapar ya da yarışır. Anthropic'in çok ajanlı araştırma sistemi orkestratör-işçi deseniyle kurulu: ana ajan süreci yönetiyor, işi paralel çalışan alt ajanlara dağıtıyor. Bedeli de belli: Anthropic'in verisinde ajanlar sohbetin yaklaşık 4 katı, çok ajanlı sistemler yaklaşık 15 katı token harcıyor. Ajanlar arasında çok bağımlılık olan işler bu desene uymuyor; ajan sistemlerinde hatalar da birikerek büyüyor.

Kurumda yapay zekâ ajanı kullanım örnekleri

Google Cloud kurumsal ajanları altı grupta topluyor: müşteri, çalışan, yaratıcı içerik, veri, kod ve güvenlik ajanları. Müşteri ajanı soruları cevaplar ve sorunları çözer; güvenlik ajanı saldırıların etkisini azaltır ya da incelemeleri hızlandırır.

BT operasyonunda yetkinin ajana hangi sırayla devredileceğini BT operasyonlarında yapay zekâ ajanları yazımızda anlattık; uyarı korelasyonu ve olay yönetimini AIOps hizmetimizde ele alıyoruz.

AI tarayıcı nedir, hangi riskleri taşır?

AI tarayıcı (yapay zekâ tarayıcı), web sayfalarını okuyup kullanıcı adına gezinen, tıklayan ve form dolduran ajan özellikli tarayıcı ya da eklentidir. Google'ın Chrome'daki Gemini ajan özellikleri ve Anthropic'in Chrome eklentisi bu sınıfa örnek.

Google'a göre dolaylı prompt injection, ajan özellikli bütün tarayıcıların karşılaştığı başlıca yeni tehdit; talimat kötü niyetli bir siteye, sayfadaki üçüncü taraf içeriğe ya da bir kullanıcı yorumuna gizlenebilir. Anthropic'in Ağustos 2025'te paylaştığı testlerde 29 saldırı senaryosunu temsil eden 123 vakada, güvenlik önlemleri yokken saldırıların başarı oranı %23,6'ydı; yeni önlemlerle %11,2'ye indi.

Üreticilerin önlemleri kurum politikasına yol gösteriyor: siteye göre izin, oturum açma ve ödeme öncesinde kullanıcı onayı, finans sitelerinde ajanın engellenmesi. Kurumda izin verilen tarayıcı ve eklentiler yazılı olmalı; ajan modu yönetim panellerinde ve kurumsal hesap oturumlarında kapalı kalmalı.

Ajan güvenliği: aşırı yetki, kimlik ve denetim izi

OWASP'ın LLM uygulamaları listesinde prompt injection 2025 ve 2026 sürümlerinde ilk sırada. 2025 sürümüne göre dolaylı prompt injection, model web sitesi ya da dosya gibi dış kaynaktan girdi aldığında ortaya çıkıyor ve kesin bir önleme yöntemi olup olmadığı belirsiz. 2025'te altıncı olan aşırı yetki (Excessive Agency), 2026 sürümünde üçüncülüğe yükseldi; nedenleri fazla işlev, fazla izin ve fazla özerklik. İngiltere'nin siber güvenlik merkezi NCSC bu saldırıların tamamen önlenemeyebileceğini yazıyor, riski ve etkiyi azaltmayı öneriyor.

  • En az yetki: OWASP, ajanın araçlarını ve izinlerini en aza indirmeyi istiyor. NCSC'ye göre dışarıdan gelen e-postaları işleyen bir LLM ayrıcalıklı araçlara erişmemeli; OWASP'ın ajan uygulamaları listesi bu ilkeyi en az özerklik (least agency) diye genişletiyor.
  • Kimlik: Ajanın kimin adına çalıştığı belli olmalı. NIST'in NCCoE merkezi bu konuyu Şubat 2026'da yoruma açtığı bir kavram belgesinde ele aldı. Yetki tasarımını IAM yazımızda anlattık; bu katman kimlik yönetimi hizmetimizin konusu.
  • Denetim izi: NCSC, LLM'in girdi ve çıktısını, araç ve API çağrılarını loglamayı öneriyor (log yazımız).

Ajanın başvurduğu bilgi tabanının zehirlenmesini veri zehirlenmesi yazımızda, ajan envanterini ve risk değerlendirmesini ISO/IEC 42001 yazımızda anlattık. Ajanların çalıştığı altyapıyı AI stack tasarımı ve mühendisliği hizmetimizde ele alıyoruz.

Sık sorulan sorular

AI agent ne demek? Yapay zekâ ajanı demek: bir hedefi kullanıcı adına adım adım yerine getiren, dil modelini araçlar ve hafızayla birleştiren yazılım sistemi.

Agentic AI nedir? Belirli bir hedefi sınırlı insan gözetimiyle gerçekleştirebilen yapay zekâ sistemlerinin genel adı. Bu sistemlerin yapı taşları yapay zekâ ajanlarıdır.

Yapay zekâ ajanı ile sohbet botu arasındaki fark nedir? Sohbet botu metinle cevap verir; ajan araç çağırır, dış veriye erişir ve görevi birden fazla adımda tamamlar.

AI tarayıcı nedir? Web sayfalarını okuyup kullanıcı adına işlem yapan ajan özellikli tarayıcı ya da eklenti. Başlıca riski, sayfalara gizlenen talimatlarla yapılan dolaylı prompt injection.

Yapay zekâ ajanları güvenli mi? Güvenliği tasarım belirler: ajana yalnız gereken araç ve izin verilir, etkisi yüksek işlemler insan onayına bağlanır, her eylem loglanır.

Kaynaklar