İçeriğe atla
Bilgi Merkezi/Makale
Makale

Felaket Kurtarma Merkezi (FKM) Nedir? Nasıl Kurulur, Kimler İçin Zorunlu?

Felaket kurtarma merkezi (FKM), ana veri merkezi çöktüğünde sistemlerin ayağa kalktığı ikinci tesistir. Türleri, yer seçimi, BDDK, SPK ve SEDDK şartları.

Oğuzhan Gerçek··7 dk okuma
Felaket Kurtarma Merkezi (FKM) Nedir? Nasıl Kurulur, Kimler İçin Zorunlu?

Kısa cevap: Felaket kurtarma merkezi (FKM), ana veri merkezinin tamamı kullanılamaz hâle geldiğinde kritik sistemlerin ayağa kaldırıldığı ikinci tesistir. Aynı şey için ikincil veri merkezi, yedek veri merkezi, İngilizcede DR site deniyor; bankacılık mevzuatı "ikincil merkez" diyor, finans sektöründe "olağanüstü durum merkezi (ODM)" adı da kullanılıyor. FKM'yi tanımlayan şey donanımı değil, iki özelliği: birincil merkezle aynı riskleri taşımaması ve oraya geçişin tatbikatla ölçülmüş olması. Bankalar, sermaye piyasası kurumları ve sigorta şirketleri için ikincil sistemler yurt içinde zorunlu; bankalarda ve sermaye piyasasında felaket sonrası faaliyete dönüş için üst sınır 24 saat.

Felaket kurtarma merkezi nedir?

Bir veri merkezi, içindeki tek bir sunucunun değil, tesisin tamamının çalışmaz hâle gelmesine karşı tasarlanmaz: yangın, sel, deprem, uzun süreli enerji kesintisi ya da bütün ortamı şifreleyen bir fidye yazılımı tek bir binayı bütünüyle devre dışı bırakabilir. Uptime Institute'un 2025 anketine göre işletmecilerin yarısı son üç yılda hizmeti etkileyen bir kesinti yaşadı. FKM bu senaryonun cevabıdır: birincil merkezin yerini alacak kadar donanım, veri ve bağlantıyı başka bir yerde hazır tutan tesis.

Türkçede aynı tesis için birkaç ad kullanılıyor. BDDK'nın bankalar için yönetmeliği "ikincil merkez" diyor ve tanımı şöyle: ikincil sistemlerin kullanıma hazır tutulduğu, birincil sistemlerde kesinti olduğunda personelin çalışmasına imkân veren ve "birincil merkez ile aynı riskleri taşımayacak şekilde oluşturulmuş" yapı. Finans sektöründe olağanüstü durum merkezi (ODM) adı da kullanılıyor; Merkezi Kayıt Kuruluşu kendi yedek tesisini Olağanüstü Durum Veri Merkezi diye anıyor. Hepsi aynı şeyi anlatıyor: işin sürdüğü ikinci adres. Terimin kısa tanımı sözlükte.

FKM'nin yedeklemeden ve yüksek erişilebilirlikten farkı

Yedekleme veriyi geri getirir; FKM işi geri getirir. Elinizde yedek varken bile sunucular, ağ, kimlik altyapısı ve uygulamaların bağımlılık sırası bir yerde yeniden kurulmalı, o yer FKM'dir. Yüksek erişilebilirlik ise aynı veri merkezinin içinde tek bir bileşenin arızasını saniyeler içinde karşılar; bina tümüyle gittiğinde devreye girecek bir şey değildir. Felaket kurtarma yazımızda bu üç kavramı yan yana koyduk; FKM, o yazıdaki planın fiziksel karşılığıdır.

Sıcak, ılık ve soğuk FKM

NIST SP 800-34 yedek merkezleri hazırlık durumuna göre ayırıyor: soğuk merkezde elektrik, iklimlendirme ve iletişim var, bilgi işlem donanımı yok; ılık merkezde donanımın ve yazılımın bir kısmı kurulu; sıcak merkez donanımı ve yazılımıyla tam çalışır durumda bekler; ayna merkezde veri gerçek zamanlı yansıtılır. Seçimi belirleyen iki sayı var: kaybetmeyi göze aldığınız veri süresi (RPO) ve ayakta olmanız gereken süre (RTO). Dakikalık hedefler sıcak ya da ayna merkez ister; saatlik hedefler ılık merkezle karşılanabilir; günlük hedeflerde soğuk merkez bile yeterli olabilir. İki sayının nasıl türetileceğini RPO ve RTO nasıl hesaplanır yazısında anlattık.

FKM nerede olmalı?

Yer seçiminde ilk soru mesafe değil, bağımsızlık: FKM birincil merkezle aynı depremi, aynı seli, aynı enerji şebekesini ve aynı iletişim omurgasını paylaşmamalı. SPK'nın 2025 tebliği bunu doğrudan yazıyor: ikincil sistemin yeri, doğal ve çevresel felaketlerde birincil sistemle aynı riske maruz kalmayacak şekilde seçilir. Pratikte bu, İstanbul'daki bir birincil merkez için başka bir ildeki FKM anlamına gelebilir; AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası iki adresin tehlike düzeyini karşılaştırmak için yeterli. Merkezi Kayıt Kuruluşu'nun 2025 tatbikatı somut bir örnek: senaryo İstanbul'daki veri merkezinin devre dışı kalması; işlemler gün başından itibaren Ankara'daki yedek merkez üzerinden yürütülüyor.

Mesafenin bir bedeli var. Her yazmayı iki tarafa da onaylatan senkron replikasyon, mesafe büyüdükçe gecikmeyi büyütür; uzak FKM'lerde asenkron replikasyon ve ona uygun bir RPO kabul edilir. Yani yer kararı ile RPO kararı birlikte verilir. Bir de pratik sorular: iki merkez arasında birbirinden bağımsız en az iki iletişim hattı var mı, FKM'ye kullanıcı trafiği hangi yoldan (VPN, MPLS, internet) gidecek, DNS devri kim tarafından ve ne kadar sürede yapılacak?

Türkiye'de kimler için zorunlu?

Üç düzenleyici, kendi sektörü için ikincil sistemleri yazılı kurala bağladı:

  • Bankalar: Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik (RG 15 Mart 2020) birincil ve ikincil sistemlerin yurt içinde bulundurulmasını zorunlu tutuyor; birincil sistemlerin kaçıncı yedeği olursa olsun her yedek ikincil sistem sayılıyor (madde 25). Birincil sistemlerin tamamen devre dışı kaldığı felaket senaryosunda bile bankanın en geç 24 saat içinde faaliyetlerini sürdürebilmesi, bunun için yılda en az bir defa gerçek bir felaket senaryosuyla ikincil merkez üzerinden çalışma testi yapılması ve varsa dış hizmet sağlayıcıların bu teste dâhil edilmesi isteniyor (madde 28). Bulut ve dış hizmet tarafını BDDK yazımızda anlattık.
  • Sermaye piyasası kurumları: SPK'nın Bilgi Sistemleri Yönetimine İlişkin Usul ve Esaslar Tebliği (VII-128.10) (RG 13 Mart 2025) aracı kurumlardan portföy saklayıcılarına ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarına kadar kapsamındaki kurumlar için aynı iki şartı koyuyor: birincil ve ikincil sistemler yurt içinde, ikincil sistemin yeri aynı felaket riskini taşımayacak biçimde seçilmiş; faaliyete dönüş için üst sınır 24 saat, süreklilik planı her yıl test edilir, yedeklerin en az bir kopyası farklı bir coğrafi konumda tutulur (madde 27).
  • Sigorta ve emeklilik şirketleri: Sigortacılık ve Özel Emeklilik Sektörlerinde İç Sistemlere Dair Yönetmelik (RG 25 Kasım 2021) birincil ve ikincil sistemlerin yurt içinde bulundurulmasını zorunlu tutuyor (madde 16); iş sürekliliği planı yılda en az bir kez test edilip sonuçları yönetim kuruluna raporlanıyor (madde 18).

Düzenlemeye tabi olmayan kurumlarda zorunluluk, varsa, sözleşmeden gelir: müşteri denetimleri ve ihale şartnameleri iş sürekliliği planı ve tatbikat kaydı isteyebilir. Planın kâğıt üzerinde kalmaması için tatbikatın nasıl yapılacağını felaket kurtarma testi yazısında verdik.

Kendi FKM'niz mi, DRaaS mı?

Geleneksel FKM, kontrolünüzdeki ikinci bir tesiste sahibi olduğunuz donanım demek: azami kontrol, ama atıl bekleyen kapasitenin bedeli ve ikinci tesisi güncel tutmanın operasyonel yükü sizde. DRaaS kurtarma ortamını bir sağlayıcının barındırıp işletmesidir; yatırım harcaması işletme giderine döner ve hedef ortamı hazır tutma sorumluluğu sağlayıcıya geçer. Eclit'in DRaaS modelinde kritik sistemleriniz Türkiye'deki veri merkezlerimizde hazır bekler ve felaket anında orada ayağa kalkar. İki modelin karşılaştırmasını ve hibrit kurguyu kurumsal felaket kurtarma stratejisi yazısında ele aldık.

FKM hizmeti neleri kapsar?

Bir FKM sözleşmesinde "alan ve kabin" en küçük kalemdir. Bakılması gereken başlıklar:

  • Kapasite: Kritik sistemlerin tamamını aynı anda çalıştıracak işlemci, bellek ve depolama FKM'de ayrılmış mı, yoksa felaket anında bulunacağı varsayılıyor mu?
  • Replikasyon: Hangi sistemler senkron, hangileri asenkron kopyalanıyor; RPO her sistem için yazılı mı?
  • Ağ ve kimlik: IP planı, DNS devri, VPN ve MPLS yolları, etki alanı denetleyicisinin FKM'deki kopyası; sunucular ayakta olup kullanıcı giremiyorsa kurtarma tamamlanmamıştır.
  • Yedeklerin kopyası: Fidye yazılımı senaryosu için yedeklerin değiştirilemez bir kopyası FKM tarafında da tutuluyor mu?
  • Tatbikat: Yılda kaç kez, hangi kapsamda, üretimi etkilemeden; sonuç raporu ve ölçülen süre denetime verilebiliyor mu?
  • Geri dönüş: Felaket bittiğinde FKM'de üretilen veri birincil merkeze nasıl ve kaç saatte taşınacak?

Bu başlıkların Eclit tarafında nasıl işletildiğini felaket kurtarma ve iş sürekliliği sayfasında; kendi donanımınızı barındırmak isterseniz kolokasyon tarafını veri merkezi hizmetleri sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

FKM ne demek? Felaket kurtarma merkezi: ana veri merkezi devre dışı kaldığında kritik sistemlerin ayağa kaldırıldığı, ana merkezle aynı riskleri taşımayan ikinci tesis.

ODM ile FKM aynı şey mi? Evet. Olağanüstü durum merkezi (ODM), aynı tesisin finans sektöründe kullanılan adı; bankacılık mevzuatı "ikincil merkez", İngilizce kaynaklar "DR site" diyor.

Yedek veri merkezi ile FKM arasında fark var mı? Kullanımda yok; ikisi de ikincil tesisi anlatıyor. Teknik fark hazırlık seviyesinde: soğuk, ılık, sıcak ya da ayna merkez.

FKM ana merkezden ne kadar uzakta olmalı? Düzenlemeler kilometre vermiyor; şart, aynı doğal ve çevresel felaket riskini paylaşmamak. Pratikte bu başka bir il demek; mesafe büyüdükçe senkron replikasyon zorlaşır, RPO kararı yer kararıyla birlikte verilir.

FKM zorunlu mu? Bankalar, sermaye piyasası kurumları ve sigorta şirketleri için ikincil sistemler yurt içinde zorunlu; bankalarda ve sermaye piyasasında faaliyete dönüş için üst sınır 24 saat ve yılda en az bir tatbikat var. Diğer sektörlerde zorunluluk sözleşmelerden ve müşteri denetimlerinden geliyor.

FKM hizmetinin maliyetini ne belirler? Hazır tutulan kapasite (sıcak mı, ılık mı), replikasyonun türü ve bant genişliği, tatbikat sıklığı ve sağlayıcının üstlendiği işletim kapsamı. Atıl kapasitenin bedelini ödemek istemeyen kurumlar DRaaS modeline yöneliyor.

Kaynaklar