İçeriğe atla
Bilgi Merkezi/Makale
Makale

Replikasyon Nedir? Senkron ve Asenkron Replikasyon Farkı

Replikasyon veriyi ikinci bir hedefe sürekli kopyalar. Senkron ve asenkron farkı, mesafe sınırları, veri tabanı replikasyonu ve neden yedek sayılmadığı.

Oğuzhan Gerçek··6 dk okuma
Replikasyon Nedir? Senkron ve Asenkron Replikasyon Farkı

Kısa cevap: Replikasyon, verinin bir kaynaktan bir ya da daha fazla hedefe sürekli kopyalanmasıdır. Amaç, asıl sistem durduğunda işi devralabilecek güncel bir ikinci kopyayı hazır tutmaktır. Senkron replikasyonda bir yazma işlemi iki tarafa da işlenmeden onaylanmaz; veri kaybı olmaz ama mesafe sınırlıdır. Asenkron replikasyonda hedef bir miktar geriden gelir; mesafe sınırı yoktur ama arıza anında o gecikme kadar veri kaybolur. Replikasyon bir yedek değildir: silinen ya da bozulan veriyi de aynı hızla kopyalar.

Replikasyon ne demek?

Replikasyon, İngilizce "replication" (çoğaltma) sözcüğünden geliyor. BT'de bir veri tabanındaki, sanal makinedeki ya da depolama birimindeki değişikliklerin başka bir sunucuya, depolamaya ya da veri merkezine aktarılmasını anlatır. Hedefteki kopyaya replika denir.

Replikasyonun cevap verdiği soru "dünkü veriye nasıl dönerim?" değil, "asıl sistem şimdi durursa işi nerede, kaç dakikada sürdürürüm?" sorusudur. Bu yüzden yüksek erişilebilirlik ve felaket kurtarma mimarilerinin temel parçasıdır. Kesintinin bedeli de küçük değil: Uptime Institute'un 2025 anketinde katılımcıların %57'si son büyük kesintilerinin 100 bin dolardan fazlaya mal olduğunu söyledi.

Senkron ve asenkron replikasyon farkı

SNIA'nın tanımıyla senkron replikasyonda veri, yazma işlemi onaylanmadan önce hem asıl hem ikincil lokasyonda kalıcı depolamaya yazılmış olmalıdır. Asenkron replikasyonda ise onay için asıl lokasyonun yazması yeterlidir; veri ikincil lokasyona ağın izin verdiği hızla aktarılır.

Bu fark RPO'yu doğrudan belirler. Microsoft'un ifadesiyle senkron replikasyon tutarlılığı garanti edebildiği için sıfır RPO'yu destekler. Asenkron replikasyonda ise devralma anında replika en güncel veriye sahip olmayabilir, bu yüzden RPO sıfırdan büyük olmak zorundadır. PostgreSQL belgeleri aynı şeyi tek cümleyle söylüyor: kaybedilen veri miktarı, devralma anındaki replikasyon gecikmesiyle orantılıdır.

  • Senkron: RPO sıfırdır. Her yazma işlemi karşı tarafın onayını beklediği için uygulamanın yazma süresi uzar ve mesafe sınırlıdır.
  • Asenkron: RPO saniyelerden dakikalara kadar uzanır. Uygulamayı yavaşlatmaz ve mesafe sınırı yoktur; ama arıza anında hedefe ulaşmamış veri kaybolur.

Kabul edilebilir RPO'nun iş etkisine göre nasıl belirleneceğini RPO ve RTO nasıl hesaplanır yazısında anlattık.

Senkron replikasyonda mesafe sınırı

Senkron replikasyonda her yazma işlemi, iki lokasyon arasındaki gidiş-dönüş süresi kadar uzar. Üreticiler sınırı bu yüzden milisaniye ya da kilometre olarak veriyor:

  • VMware vSAN stretched cluster: İki ana lokasyon arasında en fazla 5 ms gidiş-dönüş gecikmesi.
  • NetApp SnapMirror active sync: Kümeler arası gidiş-dönüş gecikmesi 10 ms'nin altında olmalı.
  • Dell PowerMax SRDF/S: Diziler arasında önerilen azami mesafe 200 km. Asenkron SRDF/A için mesafe sınırı yok; RPO saniyeler düzeyinde.

NetApp'in kaba kuralına göre her 100 km, gidiş-dönüş gecikmesine yaklaşık 1 ms ekler. Aynı şehirdeki iki veri merkezi arasında senkron replikasyon genellikle mümkündür; şehirler arası mesafelerde gecikme bu sınırlara yaklaşır ve asenkron replikasyon gündeme gelir. Yaygın tasarım ikisini birleştirir: şehir içinde senkron, uzak lokasyona asenkron.

Replikasyon hangi katmanda yapılır?

  • Depolama katmanında: Depolama dizisi blokları karşı diziye kopyalar. Sunucudan bağımsız çalışır, ama iki tarafta da genellikle aynı üreticinin dizisini ister.
  • Hypervisor katmanında: Sanal makinelerin değişiklikleri hypervisor üzerinden aktarılır. vSphere Replication'da RPO 5 dakika ile 24 saat arasında seçilir. Zerto ise değişiklikleri sürekli aktarır ve journal'da tutar; birkaç saniye aralıklı kontrol noktalarına geri dönmeyi sağlar. Mimarisini Zerto nasıl çalışır yazısında anlattık.
  • Veri tabanı katmanında: Veri tabanı motorunun kendi mekanizması işlem günlüğünü (transaction log) karşı sunucuya taşır.
  • Dosya ve uygulama katmanında: Dosya eşitleme araçları ya da uygulamanın kendi kopyalama özelliği kullanılır.

Veri tabanı replikasyonu nasıl çalışır?

Yaygın veri tabanlarının çoğu varsayılan olarak asenkron çalışır; senkron çalışma ayrıca ayarlanır:

  • PostgreSQL: Streaming replication varsayılan olarak asenkrondur. Senkron çalışması için synchronous_standby_names parametresinin doldurulması gerekir.
  • MySQL: Replikasyon varsayılan olarak asenkrondur; kaynak çökerse commit edilmiş ama replikaya ulaşmamış işlemler kaybolabilir. Semi-synchronous modda kaynak, en az bir replikanın olayları aldığını teyit etmeden işlemi tamamlamaz.
  • SQL Server Always On: Synchronous-commit modu yüksek erişilebilirlik içindir, asynchronous-commit modu uzak mesafedeki felaket kurtarma kopyası için. Asenkron modda yalnızca zorlamalı failover yapılabilir ve veri kaybı olabilir. SQL Server 2019'dan beri en fazla beş senkron replika destekleniyor.
  • Oracle Data Guard: Üç koruma modu var. Varsayılan mod Maximum Performance'tır. Maximum Availability, senkronize en az bir yedek veri tabanı olduğu sürece veri kaybını önler. Maximum Protection ise korunmasız işlem yapmaktansa birincil veri tabanını kapatır.

Replikanın ayakta olması yetmez; ne kadar geride olduğunu ölçmek gerekir. PostgreSQL'de bu ölçümün nasıl yapılacağını Reliability Friday 01 yazısında gösterdik.

Replikasyon yedek değildir

Microsoft'un dayanıklılık rehberi bunu açıkça yazıyor: replikasyon, veri kaybına ya da bozulmaya yol açan risklere karşı koruma sağlamaz. Yanlışlıkla silinen bir veri, silme işlemi her replikaya aktarıldığı için her yerde silinir. Fidye yazılımının şifrelemesi de bir yazma işlemidir ve aynı yolla hedefe taşınır.

Replikasyon ile yedekleme bu yüzden birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır: replikasyon hız verir, yedek geri dönülebilir bir geçmiş. İkisinin farkını yedekleme nedir yazısında anlattık.

Sürekli veri koruma (CDP) ikisinin arasında durur. Değişiklikleri sürekli kopyalar ama geçmişteki bir ana dönmeye de izin verir; NIST'in ifadesiyle replikasyonun aksine kopyalanan veriyi önceki zaman noktalarına geri oynatabilir. Bu farkın fidye yazılımı senaryosunda nasıl kullanıldığını fidye yazılımı kurtarma planı yazısında ele aldık.

Split-brain ve witness

İki lokasyon arasındaki bağlantı koptuğunda iki taraf da kendini asıl sanabilir ve aynı veriye ayrı ayrı yazmaya başlayabilir. Buna split-brain denir. Microsoft'un küme belgelerine göre quorum mekanizması tam da bu durumu önlemek için var. vSAN'da aynı görevi üçüncü bir lokasyondaki witness sunucusu üstlenir: iki ana lokasyon arasındaki bağlantı koparsa vSAN, tercih edilen lokasyonla çalışmaya devam eder.

İki tarafın da yazdığı active-active mimarilerde witness ya da quorum tasarımı, replikasyonun kendisi kadar önemlidir.

Kontrol listesi

  • Her sistem için kabul edilen RPO yazılı mı ve replikasyon modu bu RPO ile uyumlu mu?
  • Senkron replikasyonda iki lokasyon arasındaki gecikme ölçüldü mü, üreticinin sınırının altında mı?
  • Replikasyon gecikmesi izleniyor mu ve eşik aşıldığında uyarı üretiyor mu?
  • Split-brain'e karşı witness ya da quorum üçüncü bir lokasyonda mı?
  • Replikanın yanında, geçmişe dönmeyi sağlayan değiştirilemez bir yedek var mı?
  • Failover ve geri dönüş (failback) en son ne zaman denendi? Yöntemi felaket kurtarma testi yazısında.
  • Replika yurt dışındaysa KVKK'nın aktarım şartları karşılanıyor mu? Ayrıntısı KVKK ve yurt dışına aktarım yazısında.

Sık sorulan sorular

Replikasyon ne demek? Verinin bir kaynaktan bir ya da daha fazla hedefe sürekli kopyalanması. Hedefteki kopyaya replika denir.

Replikasyon yedek midir? Hayır. Replikasyon silinen ya da bozulan veriyi de kopyalar. Geçmişteki bir ana dönebilmek için ayrıca yedek gerekir.

Senkron replikasyon için mesafe sınırı nedir? Üreticiye göre değişir; sınır genellikle 5 ile 10 ms arası gidiş-dönüş gecikmesi ya da birkaç yüz kilometre olarak verilir. Kaba kural, her 100 km için yaklaşık 1 ms'dir.

Asenkron replikasyonda ne kadar veri kaybolur? Arıza anında hedefe henüz ulaşmamış veri kadar. Bu miktar o anki replikasyon gecikmesine bağlıdır; bu yüzden gecikmenin sürekli izlenmesi gerekir.

Veri tabanı replikasyonu ile depolama replikasyonu arasındaki fark nedir? Veri tabanı replikasyonu motorun kendi işlem günlüğünü taşır ve veri tabanının tutarlılığını bilir. Depolama replikasyonu blokları kopyalar; uygulamadan bağımsızdır ama tutarlı bir kopya için ek önlem ister.

Kaynaklar